|
فصل1
دستگــــــاه ایمنی
در دنیای اطراف ما، عوامل بیماری زای متعددی وجود دارند که جلوگیری
از
فعالیت آنها به عهده دستگاه ایمنی می باشد.
وظایف دستگاه ایمنی عبارتند از:
1-
شناسایی مولکول ها و سلول های غیر خودی یا بیگانه.
2-
از بین بردن یا بی خطر کردن سلول های بیگانه.
3-
تخریب و منهدم کردن سلول های خودی که تغییر شکل داده اند و سرطانی شده
اند.
تعریف: هر گونه اختلالی که در روند طبیعی بدن، بویژه دستگاه ایمنی
مشاهده شود، بیماری نامیده می شود.
1-1- اجزاء دستگاه ایمنی
دستگاه ایمنی شامل بخشهای زیر می باشد.
الف: گلبولهای سفید:
گرانولوسیتها: نوتروفیل، ائوزینوفیل و بازوفیل.
آگرانولوسیتها: لنفوسیت ها و مونوسیتها.
ب: مولکول های پروتئینی دفاعی:
اینترفرون و پروتئین های مکمل.
ج: اندام های لنفی:
تیموس، مغز استخوان، گره های لنفی، طحال، لوزه ها و آپاندیس.
نکته1:
محل ساخت گلبولهای سفید در مغز استخوان می باشد. اما لنفوسیت های
T
در تیموس و لنفوسیت های
B
در همان مغز استخوان تکامل می یابند.
1-1-1-
تمیوس
تیموس غده ای در داخل قفسه سینه و چسبیده به سطح داخلی استخوان جناق
است. در کودکی بزرگ و فعال و در بزرگسالان کوچک می شود. تیموس محل بلوغ
لنفوسیت های نوع
T
می باشد.
1-1-2-
مغز استخوان
مغز استخوان، از نوعی بافت پیوندی است که شامل سلول های چربی و
سلول های مادر
است. سلول های مادر با انجام تقسیمات سولی، منشاء سلول های سفید و قرمز
خون هستند.
1-1-3-
گره های لنفی
گره هایی لوبیایی شکل هستند که بر سر مسیر رگهای لنفی قرار دارند و
محل اصلی مبارزه با میکروبهایی هستند که در داخل رگهای لنفی قرار
دارند. بیشترین تجمع گره های لنفی را در گردن، کشاله ران و زیر بغل می
بینیم.
نکته2:
در داخل گره های لنفی، انواع ماکروفاژها و لنفوسیت ها یافت می شوند.
نکته3:
هنگام مبارزه لنفوسیتها و ماکروفاژها، گره های لنفی متورم و دردناک می
شوند.
1-1-4-
طهال
طهال، بزرگترین اندام لنفی بدن است. در زیر پرده دیافراگم و بین معده
و کلیه چپ قرار دارد .
نکته4:
طحال جایگاه اصلی مبارزه با میکروب هایی است که در خون هستند و گره های
لنفی جایگاه اصلی مبارزه با میکروبهایی که وارد لنف شده اند.
نکته5:
طحال محلی برای ذخیره خون است . هنگام نیاز به خون و همگام با انجام
فعالیت بدنی، طهال منقبض شده و خون ذخیره ای خود را وارد جریان خون می
کند.
نکته6:
محل اصلی ذخیره خون، سیاهرگها هستند.
نکته7:
لوزه ها و آپاندیس هم فعالیتی مشابه با گره های لنفی دارند.
1-2- مکانیسم های دفاعی
1-2-1- دفاع غیر اختصاصی
1-
نخستین سد دفاع غیر اختصاصی
A:
پوست: عوامل موثر در پوست عبارتند از:
B:
لایه های مخاطی : لایه موکوسی که سطح داخلی اندام هایی مثل تنفس،
تناسلی و گوارش را پوشانده است و همراه با مژک هایی که دارد در انتقال
میکروبها و عوامل خارجی به شکل فعالی عمل می کند.
C:
آنزیمهای لیزوزیم:
D:
اسید معده : میکروبها در شرایط
PH
مناسب قادر به رشد هستند. محیط اسیدی معده برای رشد بسیاری از میکروبها
مناسب نیست.
2-
دومین سد دفاع غیر اختصاصی
A
:
التهاب: پاسخ موضعی به دنبال خراش و یا آسیب به بافتها که بعد
از ترشح
هپارین
از بافتهای آسیب دیده ایجاد می شود.
B:
گلبول های سفید: مخصوصاً ماکروفاژها و نوتروفیل ها به صورت
غیر اختصاصی اقدام به فاگوسیتوز میکروبهای و عوامل بیماری زا می کنند.
C:
پروتئین ها:
شامل پروتئین های مکمل و اینترفرون ها هستند.
++ پروتئین های مکمل:
به دیواره میکروبها چسبیده و با ایجاد منافذی در دیواره و غشاء ، موجب
نابودی آنها می شوند.
++ اینترفرون:
سلول هایی که مورد تهاجم ویروسها قرار گرفته اند، پروتئین هایی به نام
اینترفرون ترشح می کنند. این پروتئین ها به سمت سلول های مجاور رفته و
آنها را در مقابل حمله ویروسها ایمن می کنند.
نکته8:
هیستامین موجب گشادی رگها، افزایش نفوذ پذیری مویرگها و افزایش حضور
خون در محل جراحت می شود. به این ترتیب گلبول های سفید بیشتری در محل
حضور پیدا می کنند.
نکته9:
افزایش نفوذ پذیری مویرگها باعث می شود که نوتروفیلها بتوانند ضمن عمل
دیاپدز
از جدار مویرگها خارج و وارد فضای بین سلولی شوند.
نکته10:
نوتروفیل ها بعد از خروج از مویرگها، در داخل بافتها به ماکروفاژ تبدیل
می شوند.
نکته11:
افزایش حرکت خون در محیط آسیب دیده موحب قرمز شدن محل جراحت و گرمتر
شدن آن می شود که از عوارض التهاب است.
نکته12:
گلبولهای سفید، سلول های آسیب دیده و میکروب های کشته شده در محل
جراحت، به صورت مایع چرک نمود پیدا کرده و دفع می شوند.
نکته13:
فاگوسیتوز یا ذره خواری
فرایندی است که طی آن سلول با ایجاد پای کاذب، ذره غذایی یا میکروب را
احاطه کرده و آن را به صورت محصور در یک وزیکول وارد سیتوپلاسم می کند.
این وزیکول ضمن ادغام با یک لیزوزوم آماده گوارش می شود.
نکته14:
فرایند خروج ذرات بزرگ از طریق ادغام واکوئل ها با غشاء را
اگزوسیتوز
می نامند.
نکته15:
فرایند ورود ذرات خارجی از طریق ایجاد پای کاذب را
آندو سیتوز
می نامند.
آندوسیتوز شامل دو حالت مختلف می باشد:
نکته16:
وظایف ماکروفاژها:
الف: فاگوسیتوز ذرات خارجی و مهاجم
ب: گوارش سلول های
مرده بدن و پاکسازی محل جراحت
نکته17:
پروتئین های مکمل در غشاء باکتری ها ایجاد منافذی می کنند. به این
ترتیب توازن اسمزی و یونی در باکتری ها بر هم خورده و باکتری از بین می
رود.
نکته18:
اینترفرون از تکثیر ویروسها در سلول های سالم جلوگیری می کند و موجب
افزایش مقاومت سلول های سالم می شود.
نکته19:
پاسخ دمایی یا تب موجب جلوگیری از فعالیت عوامل بیماری زایی می شود که
، قادر به زندگی در شرایط دمایی بالا نیستند.
1-2-2- دفاع اختصاصی ( پاسخ ایمنی)
الف: ایمنی هومورال: لنفوسیت
B ..............
پلاسموسیت................پادتن
ب: ایمنی سلولی: لنفوسیت
T ..............T
کشنده .................... پروتئین پورفیرن
در صورتی که میکروب ها از سد دفاع غیر اختصاصی بگذرند و وارد خون شوند،
با دفاع اختصاصی روبرو می شوند. عوامل موثر در دفاع اختصاصی، لنفوسیت
های نوع
B
وT
هستند.
نکته20:
فعالیت لنفوسیت های
B
وT
اختصاصی است . به این معنی که به کمک گیرنده های آنتی ژنی خود، آنتی ژن
های عامل عفونی را شناسایی کرده و با آن مبارزه می کنند.
نکته 21:
هر عاملی که موجب بروز پاسخ ایمنی شود،
آنتی ژن
نامیده می شود. این عوامل ممکن است مولکول پروتئین، پلی ساکارید، سم
باکتری ها، دانه گرده گیاهان و یا حتی یک عامل غیر زیستی مثل پشم شیشه
باشد.
نکته22:
بیشتر پروتئین های سطح غشاء باکتری ها، نقش آنتی ژنی دارند.
نکته23:
گیرنده های آنتی ژنی، مولکول هایی پروتئینی هستند که بر سطح لنفوسیت ها
قرار دارند و به طور اختصاصی به آنتی ژن ها متصل می شوند. لنفوسیت ها
پس از برخورد با آنتی ژن ها، تحریک به تقسیم می شوند.
ادامه دارد.........
|
