سلامت و بهداشت فرد در جامعه تحت تاّثیر خصوصیات جمعیتی آ ن جامعه ای است که فرد جزئی از آن می باشد، اگر چه در کشورهای در حال توسعه بعلت افزایش سطح خدمات بهداشتی از میزان مرگ ومیر کاسته شده است، ولی به علت افزایش جمعیت کیفیت خدمات بهداشتی در سطح پائینی قرار دارد.

افزایش جمعیت سبب اختلاف عرضه و تقاضای بهداشتی شده و کم و کیف خدمات بهداشتی را تحت تأثیر قرار می دهد. در جوامعی که رشد جمعیت بالا است میزان افراد زیر ۱۵ سال و کودکان آن جامعه بالا می باشد و بیشترین حجم خدمات بهداشتی معطوف آنها خواهد شد، در نتیجه با کمبود امکانات و منابع مواجه خواهیم گشت.

در راستای این سیاستها، دولت بر آن شد تا از طریق کنترل جمعیت و اجرای برنامه های تنظیم خانواده در سطح کشور تا حدودی از نتایج زیانبار رشد جمعیت جلو گیری نماید.
هدف از اجرای این طرح تاّ مین سلامت مادران و کودکان از یک طرف و از طرف دیگر ایجاد هماهنگی بین رشد جمعیت و ابزار و عوامل توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور است که نهایتا تامین عدالت اجتماعی را نیز میسر می ساز.

مهمترین اهداف برنامه تنظیم خانواده در زمینه تأمین سلامت مادر و کودک بشرح زیر می باشد:
-کاهش مرگ و میر کودکان
- کاهش مرگ و میر مادران
- جلوگیری از حاملگیهای پر خطر
- کاهش بیماریهای ژنتیکی
- جلوگیری از سوء تغذیه مادران و کودکان با فاصله گذاری بین تولد ها
- جلو گیری از حاملگی نا خواسته و نهایتاّ کاهش سقط های غیر قانونی

مراحل انجام برنامه تنظیم خانواده:

۱- مشاوره:
یکی از روشهای آموزش بهداشت برای کمک به افراد خانواده هاست، یک ارتباط دو طرفه و چهره به چهره که کمک میکند تا زن و شوهر مناسبترین روش پیشگیری از بارداری را انتخاب کنند.مشاوره باید بر اساس نیاز فرد اطلاعات لازم درباره همه روشها را به او بدهد و نهایتاّ خود شخص تصمیم بگیرد که از چه روش پیشگیری استفاده کند.

۲- معاینات:
پس از انتخاب روش باید در اولین مراجعه معاینات لازم صورت گیرد،سپس ۳ ماه بعد و بعداز آن سالی یکبارانجام شود.
معاینات شامل موارد زیر است:
الف: اندازه گیری فشار خون
ب: اندازه گیری وزن
پ: معاینه تیروئید
ت: معاینه پستان
ث: واریس
ج: معاینه قلب وریه
چ: معاینه زنانگی

معاینه تیروئید:

برای معاینه تیروئید مادر باید چانه را در وضعیت عادی قرار دهد،در حالت عادی در قسمت پائین گردن بر آمدگی مشاهده نمی شود و خالی است، در آنهائی که گواتر دارند بالای فرو رفتگی جناغ بر آمدگی دیده می شود که معمولاّ از خط میانی به دو طرف گسترده شده است. این برآمدگی گاهی کوچک و به اندازه یک بادام است ولی ممکن است بزرگتر باشد و حتی آن چنان بزرگ شود که همه قسمتهای گردن را بگیرد و به زیر چانه برسد.

معاینه پستان:

روش معاینه به شکل زیر می باشد:
برای معاینه پستان چپ،از دست راست و برای معاینه پستان راست،از دست چپ باید استفاده کرد و با ۲ یا ۳ انگشت استفاده نمود.،از انگشت شست نباید استفاده کرد چون با قرار گرفتن نسج پستان بین انگشت شست و سایر انگشتان باعث اشتباه تشخیصی خواهد شد. پستان باید با حرکات دورانی انگشتان، لمس شده و با فشار مختصر، در حلیکه پوست ناحیه مورد معاینه ثابت نگه داشته شده، دست را روی بافتهای زیر پوست حرکت دهد.از انتهای بالای پستان تا انتهای پائینی و از جناغ سینه تا تمام زیر بغل باید معاینه شود.در انتهای معاینه نوک پستان را مانند حالت دوشیدن فشار بدهند تا اگر ترشحی وجود داشته باشد، از آن خارج شود. در صورت احساس هر نوع توده ای یا فرو رفتگی، بر آمدگی، قرمزی، تغییرات شکل ظاهری و رنگ نوک پستان بایستی فرد را به پزشک ارجاع داد.

واریس:
از مراجعه کننده درخواست نمائید روی صندلی بنشیند و جوراب خود را در آورد بطوریکه ساق پای او دیده شود،پشت ساق پا را از نظر وجود رگهای بر جسته و تیره رنگ بررسی نمائید در صورتیکه رگهای تیره و بر جسته دیده شود فرد واریس دارد.

معاینه قلب وریه:
جهت معاینه ارجاع به پزشک داده شود.

معاینه زنانگی:
ارجاع به ماما داده شود.
لازم به ذکر است که هر خانم در سنین ۲۰ تا ۶۵ سال که سابقه ازدواج دارد لازم است هر ۳ سال یکبار جهت انجام پاپ اسمیر ارجاع داده شود.

۳-مراقبت:
در هر بار مراجعه باید آموزشهای لازم را در مورد وسیله پیشگیری مورد استفاده به مادر بدهید.

آشنائی با انواع روشهای پیشگیری از بارداری: در این مورد در مقاله دیگری به تفصیل صحبت شده است. اینجا را کلیک کنید.

توبکتومی:

بستن لوله های رحم در خانمها با یک عمل ساده که از رسیدن اسپرم به تخمک جلوگیری کرده ومانع عمل لقاح میشود.

مزایا:
-دائمی بودن
-اثر بخشی بالا
-تاّ ثیر نداشتن بر روابط جنسی
-کاهش ابتلا به سرطان تخمدان

زمان انجام عمل:
- در صورت اطمینان از باردار نبودن متقاضی در هر زمانی از سیکل انجام میشود (دو هفته اول سیکل قاعدگی مناسبتر است )
-پس از زایمان طبیعی
- هنگام سزارین

تذکرات بعد از عمل:
- استحمام روزانه
- استفاده از مسکن
- تمیز و خشک نگه داشتن محل بخیه
- نداشتن روابط زناشوئی حداقل تا یک هفته
- خودداری از برداشتن اجسام سنگین تا یک هفته
- مراجعه به پزشک در صورت تب بالاتر از ۳۸ درجه،درد وتورم محل عمل و خروج چرک و خون از آن تا یک هفته،درد شکمی که بدتر شده یا از بین نرود،اسهال،از حال رفتن.
- مراجعه در فاصله ۱۴-۷ روز بعد از عمل جهت کشیدن بخیه.

وازکتومی:
این روش آسانترین و مؤثرترین روش پیشگیری از بارداری است که بدون تیغ جراحی انجام میگیرد. بسته شدن لوله های اسپرم بر، از ورود اسپرم به مایع منی جلوگیری می نماید. در این حالت مایع منی فرد بدون اسپرم بوده و لقاح صورت نخواهد گرفت.

مزایای وازکتومی:
-میزان موفقیت این روش نزدیک به ۱۰۰% می باشد.
-یک روش دائمی پیشگیری از بارداری است.
-تداخل با فعالیت جنسی ندارد.
-بر قدرت مردانگی و میل جنسی و صفات ثانویه مردانه مثل ریش، سبیل و صدای مردانه تاّ ثیری ندارد.
-افزایش لذت جنسی
-بر حجم وظاهر مایع منی و کیفیت تماس جنسی تاّ ثیر ندارد.

این روش برای افرادی توصیه می شود که:
-میخواهند از روشی استفاده کنند که تداخل با فعالیت جنسی آنها نداشته باشد.
-تصمیم به بچه دار شدن مجدد ندارند.
-به دلیل پزشکی نمی خواهند بچه دار شوند.
-احتمال بروز بیماریهای ژنتیکی در فرزند آنها وجود دارد.
-به علت سهولت عمل و نداشتن عوارض، وازکتومی را بر لوله بستن همسرشان ترجیح می دهند.

دستورات بعد از عمل:
-استراحت به مدت یک روز
-آ ب نزدن به محل عمل تا دو روز
-نداشتن تماس جنسی تا ۴ روز
-پوشیدن شورت تنگ و یا بیضه بند و انجام ندادن کار سنگین تا یک هفته

موارد قابل توجه:
- بهتر است فرد وازکتومی شده یک هفته پس از عمل برای معاینه محل عمل به پزشک مربوطه مراجعه نماید.
- فرد وازکتومی شده باید سه ماه بعد از عمل از نظر نبودن اسپرم در مایع منی آ زمایش شود لازم است در این مدت وتا اخذ نتیجه آ زمایش یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری (مانند کاندوم ) مورد استفاده قرار گیرد.
- برای پیشگیری و اطمینان از موفقیت کامل، انجام آزمایش بعدی با فاصله زمانی یک ماه از
آ زمایش اول (۴ ماه پس از عمل ) ضروری است.

هشدار:
مواردی که فرد وازکتومی شده در صورت رویاروئی با آنها باید فوراّ به مرکز انجام وازکتومی مراجعه نماید:
-تب بیش از ۳۸ درجه تا ۴ هفته، به ویژه در هفته اول
-درد شدید ناحیه عمل که به مسکن های معمولی پاسخ ندهد.
-خروج خون وچرک از محل زخم
-تورم بیش از حد ناحیه عمل

بازگشت به صفحه علمی