تمام موجودات زنده تولید مثل می كنند . تولید مثل روندی كه از طریق آن، موجوداتی شبیه خودشان می سازند و یكی از مواردی است كه موجودات زنده را از غیر زنده متمایز می كند. اما با وجودیكه دستگاه تناسلی برای زنده نگهداشتن گونه ها حیاتی است ولیكن برخلاف سایر سیستم های بدن، برای زنده نگهداشتن خود فرد حیاتی نمی‌باشد.


دو نوع سلول جنسی در روند تولید مثل انسان دخیل است. سلول مرد یا اسپرم و سلول زن یا تخمك كه در دستگاه تناسلی زن بمنظور تولید فردی جدید با هم روبرو می شوند . هر دو دستگاه تناسلی مرد و زن برای تولید مثل حیاتی هستند.

انسان مانند سایر موجودات ویژگیهای خاص خود را از طریق ژنهایش كه حامل صفات انسان هستند به نسل بعدی منتقل می كند. ژنهایی كه والدین به فرزندانشان منتقل می كنند همان چیزی است كه آنان را مشابه سایر فرزندان خانواده می كنند و در عین حال همان چیزی هستند كه هر فرزندی را هم منحصر به فرد می سازند. این ژنها از اسپرم مرد و تخمك زن كه بوسیله دستگاه تناسلی مرد و زن تولید می شوند سرچشمه می گیرند.

درك دستگاه تناسلی مرد، كاری كه انجام می دهد و مشكلاتی كه می تواند بر آن تاثیر بگذارند به فهم بهتر بهداشت و سلامتی تناسلی فرزند خودتان كمك می كند.

دستگاه تناسلی مردان چیست؟

اکثر گونه ها دارای دو جنس می باشند. نر و ماده . هر جنس دارای دستگاه تناسلی منحصر به فرد خودش است.

از نظر شكل و ساختمان با هم فرق دارند اما بطور ویژه ای برای تولید، تغذیه و انتقال تخمك یا اسپرم طراحی می شوند. مرد برخلاف زن كه از اندامهای جنسی اش كاملاً در داخل لگن قرار دارد، دارای اندامهای تناسلی است كه هم در داخل و هم در خارج لگن قرار دارد. اندامهای تناسلی مرد عبارتند از :

• بیضه ها

• سیستم لوله‌ای كه از اپیدیدیم و لوله منی تشكیل می شود.

• غدد جانبی كه شامل كیسه های منی و غده پروستات می شود.

• آلت تناسلی

در فردی كه به بلوغ جنسی رسیده است دوبیضه‌ها میلیونها اسپرم ظریف را تولید و ذخیره می كنند. بیضه ها بیضی شكل هستند و حدود 5 سانتی متر از نظر طولی و 3 سانتی متر) از نظر قطر رشد می كنند. همچنین هورمونهای مردانه از جمله تستوسترون توسط بیضه‌ها تولید می‌گردد.

تستوسترون بخش مهمی از بلوغ پسران می باشد و در زمان بلوغ بیضه ها تستوسترون بیشتری تولید می كنند. تستوستون هورمونی است كه باعث بم شدن صدای پسران ، بزرگتر شدن عضلات و رویش موی صورت و بدن و نیز تحریك تولید اسپرم می گردد.

در كنار بیضه ها، اپیدیدیم و لوله منی وجود دارد كه سیستم مجرایی اندامهای تناسلی مرد را می سازد. لوله منی لوله عضلانی است كه از كنار بیضه ها به طرف بالا پیش می‌رود. و مایع حاوی اسپرم به نام منی را منتقل می كند. اپیدیدیم مجموعه ای لوله مارپیچی است كه به لوله منی منتهی می‌گردد.

اپیدیدیم و بیضه ها در ساختمان كیسه شكلی خارج از آلت تناسلی به نام كیسه بیضه آویزان است. این كیسه پوستی به تنظیم درجه حرارت بیضه ها كمك می كند كه لازم است به منظور تولید اسپرم خنك تر از درجه حرارت بدن نگهداشته شود. اندازه كیسه بیضه بمنظور حفظ درجه حرارت مناسب تغییر می یابد. وقتی پسری سردش باشد كیسه بیضه چروكیده می شود و برای حفظ حرارت بدن تنگ تر می شود . وقتی گرمش باشد كیسه بیضه بزرگتر و نرم تر می شود تا حرارت اضافی را خارج كند. این كار بدون اینكه فرد مجبور باشد بدان فكر كند صورت می گیرد. مغز و سیستم عصبی این راهنمایی را برای تغییر دادن اندازه به كیسه بیضه می دهند.

غدد جانبی از جمله كیسه های منی و غده پروستات مایعاتی می سازند كه سیستم مجرایی را چرب و اسپرم را تغذیه می كنند. كیسه های منی ساختمانی كیسه ای شكل هستند كه به لوله منی در یك طرف مثانه متصل می باشند. غده پروستات كه از بخش های منی را می سازد مجاری خروجی منی وسط مجرای ادراری دقیقاً زیر مثانه را احاطه می كند. مجرای ادراری كانالی است كه منی را به خارج از طریق آلت تناسلی حمل می كند. مجرای ادراری بخشی از سیستم ادراری هم است چون كانالی نیز است كه از طریق آن ، ادرار عبور می كند. وقتی مثانه را ترك و از بدن دفع می شود.

آلت تناسلی در واقع از 2 بخش تشكیل می شود : تنه و سر. در انتهای سر آلت غده سوراخ كوچكی یا روزنه‌ای وجود دارد كه محل خروج منی و ادرار از طریق مجرای ادراری می باشد. داخل آلت تناسلی از بافت اسفنجی تشكیل می شود كه می تواند منقبض و منبسط گردد. دستگاه تناسلی مرد چه كاری انجام می دهد ؟

اندامهای جنسی مرد با همكاری یكدیگر منی را ساخته و به داخل دستگاه تناسلی زن طی مقاربت جنسی وارد می كنند. دستگاه تناسلی مرد هم هورمونهای جنسی می سازد كه به بلوغ جنسی مرد در دوره بلوغ كمك می كند. وقتی نوزاد پسری بدنیا می آید تمامی بخشهای دستگاه تناسلی اش سر جایشان می باشند اما تا زمان بلوغ قادر به تولید مثل نیستند. وقتی بلوغ شروع می شود معمولاً بین سنین 10 و14 ، غده هیپوفیز كه در مغز قرار دارد هورمونهایی ترشح می كند كه بیضه ها را برای تولید تستوسترون تحریك می كند. تولید تستوسترون تغییرات جنسی زیادی به همراه دارد. اگرچه زمان بندی این تغییرات در هر فردی متفاوت است مراحل بلوغ بطور كلی مجموعه ای از دوره های زمانی را طی می كند.

• در طی مرحله اول بلوغ مرد ، بیضه ها و كیسه بیضه بزرگتر می شوند.

• سپس آلت تناسلی بلندتر می شود و كیسه های منی و غده پروستات رشد می كند.

• موهایی در بخش شرمگاهی ظاهر شده و بعداً در صورت و بغل می رویند. طی این مدت ، صدای مرد بم می شود .

• پسرانی كه دارای علائم بلوغ می شوند به قد و وزن جوانی می رسند.

زمانی كه پسری به بلوغ می رسد میلیونها سلول اسپرم هر روز می سازد. هر اسپرم بسیار كوچك است . تنها 05/0 میلی متر طول دارد . اسپرم در بیضه ها داخل سیستم لوله‌های ظریف بنام لوله های منی ساز رشد می كند. در بدو تولد، این لوله ها حاوی سلولهای گرد ساده ای هستند اما در طی بلوغ ، تستوسترون و سایر هورمونها باعث تبدیل این سلولها به سلولهای اسپرم می شود. سلولها تقسیم می شوند و تا زمانی كه دارای سر و دم كوتاهی شوند و مانند بچه قورباغه تغییر یابند. سر حاوی ماده ژنتیكی است (ژن) . اسپرم از دمش برای سوق دادن خودش به اپیدیدیم استفاده می كند كه رشد و نموش را كامل می كند. 6-4 هفته طول می كشد تا از اپیدیدیم خارج شود . سپس اسپرم بطرف كیسه های منی یا كیسه اسپرم حركت می كند.

كیسه های منی و غده پروستات مایع سفید رنگی بنام مایع منی می سازد كه با اسپرم مخلوط شده و در زمان تحریك جنسی مرد منی می سازد . آلت تناسلی كه معمولاً شل و آویزان است در زمانی كه از نظر جنسی تحریك می شود سفت می گردد. بافتهای داخل آلت تناسلی پر از خون و آلت سفت و راست می گردد. سفتی آلت تناسلی راست به ورود آسان آن به واژن زن طی رابطه جنسی كمك می كند. وقتی آلت تناسلی راست تحریك می شود عضلات اطراف اندامهای تناسلی منقبض می شوند. و منی را از سیستم مجرایی و مجرای ادراری خارج می سازند. منی از طریق مجرای ادراری از بدن خارج می شود این مرحله انزال نام دارد. هر باری كه مردی انزال می كند منی می تواند حاوی بیش از 500 میلیون اسپرم باشد.

وقتی مردی طی رابطه جنسی انزال می كند ، منی داخل واژن زن ریخته می شود . اسپرم از واژن راهش را بطرف گردن رحم ادامه داده و با كمك انقابضات رحمی به سمت رحم حركت می كند. اگر تخمك بالغی در یكی از دو لوله فالوپ زن وجود داشته باشد ، یك اسپرم به آن نفوذ یافته و لقاح یا باروری صورت می گیرد.

این تخمك لقاح یافته اینك زایگوت نام دارد و حاوی 46 كروموزوم است . نیمی از تخمك و نیمی از اسپرم ماده ژنتیكی مرد و زن با هم تركیب می شوند به گونه ای كه فرد جدیدی را بتوان تولید كرد. زایگوت بارها و بارها تقسیم می شود. همانطور كه در رحم زن رشد می كند و طی دوره بارداری تا حد رویان ، جنین ، و در نهایت جنین كامل می‌رسد.

مواردی كه می توانند بر دستگاه تناسلی مرد تاثیر بگذارند.

پسران گاهی مشكلات دستگاه تناسلی را تجربه می كنند. در ذیل بعضی نمونه هایی از اختلالاتی كه بر دستگاه تناسلی مرد تاثیر می گذارند ذكر می گردد:

اختلالات كیسه بیضه ، بیضه ها یا اپیدیدیم

شرایط تاثیر گذار بر محتویات كیسه بیضه ممكن است بیضه ها ، اپیدیدیم یا خود كیسه بیضه را شامل شوند ،

• آسیب بیضه ای . حتی آسیب جزئی به بیضه ها می تواند درد شدید، كبودی یا تورم ایجاد كند. اكثر صدمات بیضه ای زمانی رخ می دهند كه بیضه ها معمولاً طی ورزش یا بخاطر لگد و ضربه های دیگر،‌ آسیب می‌بیند. پیچش بیضه زمانی پیش می‌اید كه یكی از بیضه ها بدور خودش می‌چرخد و جریان خون آن دچار اختلال می‌شود و معمولا جراحی اورژانس برای رفع آن نیاز است.

• واریكوسل : این حالت در واقع واریس و یا گشاد شدگی سیاه‌رگ‌های بیضه است. واریكوسلها معمولاً در زمان بلوغ ایجاد می شوند . آنها معمولاً بی ضرر هستند ولیكن در بعضی افراد به بیضه آسیب رسانده یا تولید اسپرم را كم می كنند.

سرطان بیضه ای : این بیماری یكی از شایعترین سرطانهای مردان كمتر از 40 سال می باشد. وقتی رخ می دهد كه سلولهای داخل بیضه بطور غیر طبیعی تقسیم می شوند و تومور ایجاد می كنند. سرطان بیضه می تواند به بخشهای دیگر بدن هم شیوع یابد اما اگر خیلی زود تشخیص داده شود نتیجه درمان عالی خواهد بود. پسران نوجوان باید ترغیب شوند تا آموزش ببینند از خود معاینه بیضه ای به عمل آورند.

اپیدیدیمیت: التهاب اپیدیدیم لوله های مارپیچی كه بیضه ها را با لوله ها منی مرتبط می سازد. معمولاً بر اثر عفونت بوجود می آید مثلا بیماری جنسی مسری كلامیدیا و منجر به درد و تورم كنار یكی از بیضه ها می شود.
ورم بیضه : وقتی رخ می دهد كه مایع در غشای اطراف بیضه ها جمع آوری می شود. ورم بیضه ممكن است باعث تورم بیضه شود اما بطور كلی بی درد است . در بعضی موارد ، جراحی برای اصلاح این وضعیت لازم است .
فتق مغبنی: وقتی بخشی از روده ها به داخل كشاله ران یا كیسه بیضه ، رخ می دهد. فتق شبیه برآمدگی یا تروم بخش كشاله ران به نظر می رسد با جراحی می توان اصلاحش كرد.
اختلالات آلت تناسلی

اختلالات تاثیر گذار بر آلت تناسلی عبارتند از :

• التهاب آلت تناسلی : علائم آن عبارتند از : قرمزی ، خارش ، تروم و درد . بالانیت زمانی رخ می دهد كه سر آلت ملتهب می گردد. همچنین پوست ختنه گاه در صورت عدم ختنه كودك، می‌تواند مبتلا به عفونت قارچی و باكتریاییگردد.

• نقص پیشابراه پیشین : اختلالی است كه مجرای ادراری زیر آلت باز می شود نه در نوك آن

• تنگی ختنه گاه : تنگی پوست ختنه گاه آلت تناسلی است و در نوزادان و كودكان شایع می باشد. معمولاً بدون درمان برطرف می شود. اگر در ادرار كردن مشكلی ایجاد كند ختنه توصیه می گردد.

• پارافیموزیس : زمانی رخ می دهد كه آلت ختنه نشده پسری جمع می شود. اما سرجایش بر نمی گردد در نتیجه جریان خون به آلت مختل شده و درد و تورم ایجاد می گردد. پزشك شاید سعی كند به كمك روغن پوست ختنه گاه را جا بیندازد ولیكن چنانچه عملی نشد، ختنه توصیه می شود.

• اندامهای تناسلی مبهم : این حالت زمانی رخ می ده كه كودكی با اندامهای تناسلی به دنیا می آید كه مشخص نیست مذكر است یا مونث . در اكثر پسران بدنیا آمده با این حالت ، آلت بسیار كوچك است یا اصلاً وجود ندارد اما بافت بیضه وجود دارد. در تعداد كمی از موارد ، كودك دارای بافت بیضه و تخمدان هر دو می باشد.

• آلت تناسلی كوچك : این حالتی است كه آلت گرچه مشكل طبیعی دارد اما كوچكتر از حد طبیعی و استاندارد است.

• بیماریهای جنسی قابل سرایت : عبارتند ازویروس نقص ایمنی انسان / سندروم نقص ایمنی اكتسابی ، پاپیلوم ویروسی انسان ، سیفلیس ، كلامیدیا ، سوزاك ، تب خال تناسلی ، و هپاتیت B . این بیماری‌ها از طریق رابطه جنسی از فردی به فرد دیگر منتقل می شوند.

اگر كودكی دارای علائمی از مشكل در دستگاه تناسلی اش باشد یا سوالاتی در زمینه رشد و نمو دارد با پزشكش مشورت نمایید . اكثر مشكلات دستگاه تناسلی مرد را می توان درمان كرد.        با تشکر از آرمان

بازگشت به صفحه علمی